PREDSTAVLJANJE PLATFORME NIMOS
Stručni saradnici Zavoda za zaštitu prirode Srbijeprisustvovali su 29. maja prezentaciji Nacionalnog inteligentnog monitoring sistema šuma Republike Srbije, jedinstvene platforme koju su razvili istraživači Instituta za nizijsko šumarstvo i životnu sredinu iz Novog Sada. Prezentaciju je organizovalo Ministarstvo zaštite životne sredine Republike Srbije u Poslovnom klubu „Košutnjak“ Privrednog društva „Srbijašume“. U uvodnom obraćanju Ministarka zaštite životne sredine Republike Srbije Sara Pavkov istakla je da je Nacionalni inteligentni monitoring sistem šuma Republike Srbije projekat koji je proistekao iz domaće naučno-istraživačke zajednice, a stavljen je na raspolaganje državi i prirodi. „Iz srpskog znanja, od srpskih naučnika, od ljudi koji žele i vole da rade za svoju zemlju, razvijen je pametni sistem za predikciju i monitoring u realnom vremenu od koga ćemo svi imati benefite, a pre svega šumski ekosistemi Republike Srbije“ poručila je Pavkov.„Direktno putem ovog sistema upravljači šuma će dobijati u realnom vremenu automatska obaveštenja o promenama i potencijalnim rizicima na terenu čime će vreme od uočavanja problema do reakcije biti značajno skraćeno“ dodala je Pavkov. U pozdravnom obraćanju, prisutnima su se obratili i Krsto Janjušević, v.d. direktora PD „Srbijašume“, prof. dr Saša Orlović, direktor Instituta za nizijsko šumarstvo i životnu sredinu i Vladimir Nikolić, v.d. direktora Uprave za šume Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede. Nakon uvodnih izlaganja, dr Dejan Stojanović iz Instituta za nizijsko šumarstvo i životnu sredinu kao autor predstavio je detalje Nacionalnog inteligentnog monitoring sistema šuma Republike Srbije. Suština ove platforme se ogleda u sakupljanju evropskih i američkih satelitskih snimaka Republike Srbije i prostornih podataka srpskih preduzeća koja se bave šumama, a na osnovu kojih će vršiti automatsku obradu u realnom vremenu. Na osnovu te obrade dolaziće se do brojnih podataka o trenutnom stanju šuma u Republici Srbiji, od njihove vitalnosti i njene ugroženosti, preko stanja prirasta, biomase, ugljenika i biljnih štetočina do rizika od šumskih požara i samih požara.
Učešće u Karpatskom LIFE SNaP projektu
U proleće 2026. godine Republika Srbija je, kao potpisnica Konvencije o zaštiti i održivom razvoju Karpata (Karpatska konvencija), podnela nacionalni predlog učešća u „LIFE SNaP” projektu Evropske Unije. LIFE SNaP (Strategic Nature Project) je oblik višegodišnjeg projekta (devet godina u konkretnom slučaju) u okviru programa „LIFE” Evropske Unije namenjen očuvanju prirode i biodiverziteta na teritoriji više država, u ovom slučaju država Karpatskog regiona. Odluka Srbije da učestvuje u ovom projektu proističe iz dogovora država potpisnica Karpatske konvencije, postignutog na 16. sastanku Komiteta za implementaciju ove Konvencije koji je održan početkom novembra 2025. godine u Beogradu. Karpatski LIFE SNaP projekat sastoji se od devet radnih paketa od kojih je Srbija izrazila spremnost da učestvuje u četiri i to: ekološka povezanost i obnova ekosistema; zaštita velikih zveri; održivo i prirodi blisko šumarstvo i zaštita starih šuma i zaštita i upravljanje agrobiodiverzitetom. U okviru svakog radnog paketa je predviđena realizacija po nekoliko različitih tema. Aktivnosti Republike Srbije u okviru Karpatskog LIFE SNaP projekta realizuju Ministarstvo zaštite životne sredine, Zavod za zaštitu prirode Srbije i Nacionalni park „Đerdap”. Karpatska konvencija je usvojena 2003. godine u Kijevu, sa ciljem sveobuhvatnog i zajedničkog pristupa država potpisnica zaštiti i održivom razvoju Karpata. Konvenciju je potpisalo svih sedam država na čijoj teritoriji se nalazi planinski masiv Karpata (Češka, Slovačka, Mađarska, Poljska, Rumunija, Ukrajina i Srbija). Karpati, druga najveća planinska oblast u Evropi (odmah iza Alpa), utočište su, između ostalog, najbrojnijih evropskih populacija vrsta velikih zveri (mrki medved – Ursus arctos, ris – Lynx lynx i vuk – Canis lupus), domaćin su prašuma Evrope i izvorište velikih evropskih reka, Tise, Visle i Dnjestra, a kroz njih protiče i druga najveća evropska reka, Dunav. Ove planine su i čuvari jedinstvenog kulturnog nasleđa i tradicije. Zato je njihovo očuvanje prepoznato kao značajno na evropskom nivou.
Istraživanja Bukulje za zaštitu prirode
Za potrebe izrade Studije zaštite, multidisciplinarni tim stručnih saradnika Zavoda za zaštitu prirode Srbije tokom aprila i maja 2026. godine nastavio je terenska istraživanja i valorizaciju prostora planine Bukulja. Istraživanja su započeta u oktobru i novembru 2025. godine, a njima su obuhvaćene sve oblasti potrebne za izradu Studije, geologija, geomorfologija, hidrologija, biologija (botanika, ihtiologija, ornitologija, mamologija, entomologija, herpetologija…) šumarstvo, prostorno planiranje, ekologija i dr. Bukulja je planina vulkanskog porekla u Šumadiji, u čijem podnožju se nalazi Aranđelovac. Njeno područje najvećim delom čini šumski prostor pod autohtonom vegetacijom, gde se ističu čiste brdske bukove šume (Fagetum moesiacae submontanum). Pored njih, autohtonu vegetaciju prostora čine i šume različitih hrastova: sladuna (Quercus frainetto), cera (Quercus cerris) i kitnjaka (Quercus petraea). Istraživanjima su evidentirane i brojne zaštićene drvenaste vrste prema Pravilniku o proglašenju i zaštiti strogo zaštićenih i zaštićenih divljih vrsta biljaka, životinja i gljiva, i to: klokočika (Staphylea pinnata), divlja ruža (Rosa canina), bodljikava kostrika (Ruscus aculeatus), širokolisna kostrika (Ruscus hypoglossum), sitnolisna lipa (Tilia cordata Mill.), beli glog (Crataegus monogyna Jacq), dren (Cornus mas) i sl. Dobro očuvani šumski ekosistemi Bukulje ispresecani su brojnim planinarskim stazama, potocima, jarugama i šumskim vlakama. Planina predstavlja i vodno zaštitnu zonu koja sa dve akumulacije (Bukuljsko i Garaško jezero) ima izuzetan značaj za vodosnabdevanje itugrada Aranđelovca sa okolinom, kao i za očuvanje kvaliteta podzemnih voda. Terenskim ihtiofaunističkim istraživanjima u vodama na prostoru Bukulje evidentirano je 18 vrsta riba od kojih je šest zaštićeno, a dve, balkanski vijun (Sabanejewia balcanica) i paklara (Eudontomyzon sp.) su strogo zaštićene prema Pravilniku o proglašenju i zaštiti strogo zaštićenih i zaštićenih divljih vrsta biljaka, životinja i gljiva. Takođe je evidentirana i jedna vrsta strogo zaštićenog raka i to potočni rak (Austropotamobius torrentium). Očuvanost šuma i raznovrsnost staništa, sa ujednačenom i vlažnom mikroklimom na Bukulji, izraziti su potencijali ovog područja za razvoj raznovrsnih i specifičnih gljiva. Terenskim obilascima zabeleženo je 56 taksona makrogljiva, od kojih su zeleno-ljubičasta zeka (Russula cyanoxantha) i crna truba (Craterellus cornucopioides) zaštićene divlje vrste u skladu sa Pravilnikom o proglašenju i zaštiti strogo zaštićenih i zaštićenih divljih vrsta biljaka, životinja i gljiva. Dosadašnja istraživanja terena potvrdila su biološku, geološku i predeonu vrednost prostora planine Bukulja, te se u narednom periodu očekuje završetak terenskih istraživanja, kao i intenzivan rad na analizi i obradi prikupljenih terenskih podataka do kojih se istraživanjima došlo, što će rezultirati izradom stručne osnove – Studije zaštite Specijalnog rezervata prirode „Bukulja“.