Suzbijanje invazivnih vrsta u zaštićenim područjima
Radionica „Invazivne vrste kao pretnja zaštićenim područjimaˮ održana je 2. juna 2026. godine u Valjevu, za predstavnike upravljača Predela izuzetnih odlika „Klisura reke Gradacˮ. Radionicu u formi panel-diskusije realizovali su članovi Radne grupe Ministarstva zaštite životne srednine za izradu Naredbe o merama postupanja u cilju uništavanja ili sprečavanja daljeg širenja unete alohtone divlje vrste Heracleum sosnowskyi. Program edukacije sproveden je kako bi se upravljači zaštićenih područja obučili za ranu detekciju i pravilnu procenu rizika od širenja invazivnih vrsta. Uvodne prezentacije održale su prof. dr Milka Glavendekić sa Šumarskog fakulteta, dr Ivana Jelić iz Zavoda za zaštitu prirode Srbije, dr Dragana Marisavljević iz Instituta za zaštitu bilja i životne sredine i dr Vera Stanković iz Instituta za kriminološka i sociološka istraživanja. U uvodnim predavanjima predstavile su šta su invazivne vrste, nacionalnu i evropsku zakonodavnu regulativu, mere za sprečavanje širenja invazivnih vrsta, i koje su najrasprostranjenije invazivne vrste biljaka i insekata u Srbiji. U okviru diskusije razgovor je bio usmeren na primere invazivnih vrsta u PIO „Gradacˮ i kako ih prepoznati i reagovati u njihovom suzbijanju. Kao invazivne vrste koje se mogu naći u PIO „Gradacˮ istakuti su ambrozija (Ambrosia artemisiifolia L.), krasolika (Erigeron annuus (L.) Desf. subsp. annuus), repušnjača (Erigeron canadensis L.), bagrem (Robinia pseudacacia L.), kiselo drvo (Ailanthus altissima (Mill.) Swingle), konica (Galinsoga parviflora Cav.). Tokom diskusije, najviše se razgovoralo o metodama suzbijanja invazivnih biljnih vrsta. Tom prilikom objašnjeno je kada i kako se koristi metoda mehaničkog suzbijanja (ručno čupanje zeljastih biljaka, iskopavanje biljaka uz pomoć mehanizacije, skidanje kore sa stabla, defolijacija, seča i kosidba i tarupiranje) i hemijsko suzbijanje (primena herbicida za zeljaste biljake i arboricidi za drvenastie biljake). Posebno je istaknuta potreba stalnog monitoringa, informisanja i edukacije zaposlenih u zaštićenim područjima, meštana i šireg građanstva za prepoznavanje invazivnih vrsta i postupka obaveštavanja nadležnih institucija. Invazivne vrste su strane vrste koje ugrožavaju raznovrsnost biljnog i životinjskog sveta određenog područja na genetskom, specijskom i ekosistemskom nivou. Invazivna vrsta podrazumeva se da je uneta (namerno ili slučajno) u sredinu gde joj nije prirodno mesto i intenzivno se širi osvajajući neki prostor. Prve invazivne vrste biljaka su „stigleˮ u Evropu još u 17. veku. Nisu bile brojne, niti „agresivne” u tolikoj meri da bi privlačile pažnju javnosti. Danas su sve brojnije mogućnosti njihovog širenja, a posledica su razvoja poljoprivrede, regulisanja rečnih tokova, formiranja i uvezivanja mreže kanala, intenziviranja transporta, „bekstvaˮ iz botaničkih i zooloških vrtova, uzgajališta, parkova i dvorišta, nehotičnog ili namernog unošenja i ispuštanja u prirodu, trgovine, turizma i slično. Neke od invazivnih vrsta su posebno štetne za zdravlje čoveka(ambrozija, svinjski korov i dr.). Za područje Srbije nije pouzdano utvrđen broj invazivnih vrsta biljaka i životinja. Procene su da ih ima oko 350, pri čemu biljke čine skoro polovinu.
5. JUN: Svetski dan zaštite životne sredine
Svetski dan zaštite životne sredine obeležava se širom sveta 5. juna kroz razne aktivnosti i kampanje sa ciljem da se skrene pažnja javnosti na brojne ekološke probleme i potrebu očuvanja životne sredine. Ideja o obeležavanju ovog dana nastala je početkom 1970-ih godina, u periodu kada su ekološki problemi, poput ubrzane industrijalizacije, zagađenja vazduha i vode i nekontrolisanog korišćenja prirodnih resursa, počeli da dobijaju globalni značaj. Ključni trenutak predstavljala je Konferencija Ujedinjenih nacija o čovekovoj sredini, održana 1972. godine u Stokholmu na kojoj je usvojena deklaracija sa osnovnim principima zaštite životne sredine. Iste godine, Generalna skupština UN-a zvanično je proglasila 5. jun za Svetski dan zaštite životne sredine. Svake godine obeležavanje Svetskog dana zaštite životne sredine ima posebnu temu i domaćina, što omogućava fokusiranje na konkretne izazove. Tema 2026. godine jeste „Klimatska akcija“, dok je domaćin Republika Azerbejdžan. Svetski dan zaštite životne sredine 2026. godine baca fokus na klimatske promene – na hitne signale koje Zemlja šalje i na signale koje biramo da pošaljemo povratno. Zato nas svetska kampanja poziva sve da istupimo i da učinimo više. Pitanje nije više da li promene dolaze, već kako ćemo ih usmeriti i koliko brzo će se dogoditi.